Rau má - sâm của mọi nhà Cây rau má mọc hoang ở ven đường, bờ ruộng, góc vườn, bãi cỏ ở nước ta và các nước vùng nhiệt đới như Lào, Campuchia, Indonesia, Ấn Độ… Cây mọc là là trên mặt đất và có lá tròn bầu bĩnh như gò má con người nên gọi là rau má. Cây rau má còn gọi là tích tuyết thảo, tên khoa học Centella asiatica, thuộc họ Hoa tán. Toàn cây khi tươi có vị đắng, có thể thu hái quanh năm. Rau má là một vị thuốc cổ truyền có vị ngọt, hơi đắng, tính bình, không độc, có tính chất giải nhiệt (làm xuất được chứng nóng nảy và bức rứt trong người), giải độc (do ăn phải độc chất có trong thực phẩm, dùng rau má giã nát uống với nước nóng), thông tiểu (giã nhuyễn lấy nước uống), dùng chữa chảy máu chân răng, chảy máu cam, tiêu tiểu ra máu, bệnh kiết lỵ và đàn bà băng huyết (dùng 30g rau má, cỏ nhọ nồi và lá trắc mỗi vị 15g, sấy khô, sắc uống), trị khí hư, bạch đới (phụ nữ đau bụng lúc có kinh dùng rau má phơi khô làm thành bột uống, mỗi sáng hai muỗng cà phê), lợi sữa (có thể ăn tươi hoặc luộc, nếu luộc thì dùng cả nước mới có tác dụng)… Thuốc làm từ rau má không độc, phụ nữ có thai vẫn dùng được. Ở miền Nam nước ta, rau má còn được trồng để làm rau ăn và nước giải khát. Dùng làm nước giải khát dưới dạng nước sinh tố như các loại trái cây khác: chọn cả cây, rửa sạch, xay nhuyễn với nước dừa. Món giải khát này ngày nay rất phổ biến, người bị nóng nảy làm lở miệng rất ưa chuộng. Rau má còn dùng để ăn sống hoặc nấu canh (với thịt heo nạt, tép hay cá lóc đều ngon). Canh rau má là món ăn được người miền Nam rất ưa chuộng, nhiều người ăn quen đâm nhớ. Tuy nhiên đối với người có tùy vị hư hàn, thường đi đại tiện lỏng thì không nên dùng nhiều vì rau má có tính mát lạnh. Ngày xưa rau má được coi như nhân sâm của người nghèo, quen thuộc và mộc mạc: Giàu như anh sáng cơm chiều cá, Nghèo như em sáng rổ rau má, chiều trã cua đồng. Ngày nay vị thế của rau má đã khác, nó được xem như thức ăn, đồ uống của mọi nhà không kể hèn sang.
Dẫu ngon cũng tiếng rau dền Rau dền có nhiều loại. Loại lá lớn có màu đỏ tía là dền đỏ, thân mọng nước. Loại có màu xanh, lá lớn là dền trắng hay dền xanh, thường bài bán chung với dền đỏ ở các chợ. Hai loại dền này được trồng đại trà vì cho năng suất cao. Loại mọc hoang có dền cơm: cây thấp, lá nhỏ, màu xanh, mọc nhiều ở miệt vườn miền Tây Nam bộ; dền gai: thân nhiều gai, lá lớn, mọc nhiều ở vùng miền Đông, các bạn sinh viên từng ở ký túc xá Thủ Đức sẽ không bao giờ quên loại dền gai này. Theo Đông y, rau dền nói chung có tác dụng bổ dưỡng và phòng trị một số bệnh thông dụng, dân gian thường dùng cả thân, lá, rễ, hột của cây dền để làm thuốc. Cây dền tía được thổ dân châu Mỹ dùng làm rau ăn cách nay hàng ngàn năm, ngày nay, dền tía được trồng bạt ngàn trên các cánh đồng ở châu Mỹ, như dân ta trồng lúa và được xem là một loại thức ăn thông dụng. Dền tía có vị ngọt, tính mát, giúp thanh nhiệt, làm mát máu, lợi tiểu, sát trùng, trị nhiễm nọc ong và rắn rết, dị ứng mẩn ngứa, kiết lỵ, vàng da vì viêm gan. Sản phụ sau khi sinh, dùng dền tía nấu canh hoặc xay lấy nước nấu cháo ăn bổ dưỡng và phòng ngừa một số bệnh hậu sản. Để phòng trị chứng dị ứng, giảm tác hại của xạ trị, ăn canh rau dền tía nấu với gan heo xắt miếng, ướp với gia vị và tỏi. Nếu phòng bệnh thì ăn 2-3 lần/tuần, còn chữa trị thì ngày một lần, kỵ tiết canh. Rễ cây rau dền được dùng làm thuốc trị sốt xuất huyết, buồn nôn. Người Nhật còn dùng các sản phẩm được chiết xuất từ dền tía để tẩy rửa chất phóng xạ. Rau dền cơm dùng luộc, nấu canh ngọt hơn dền tía, vị bùi khó quên. Để trị bệnh táo bón, huyết áp cao, nhức đầu, chóng mặt: lấy 250 g dền cơm luộc sôi 3 phút, vớt ra trộn với dầu vừng hoặc bột vừng đen, ăn với cơm. Hột dền cơm có vị ngọt, tính lạnh, trừ phong nhiệt, chữa mắt kém: bột hột dền sắc với 12 g hột muồng ngủ (thảo quyết minh), uống nhiều lần trong ngày. Hột dền còn có ích cho khí lực, thông tiểu, trừ giun đũa. Rau dền gai chỉ dùng lá và đọt non nấu canh hoặc luộc. Có người thích loại này vì nó có mùi vị đậm đặc biệt. Dền gai luộc chấm vừng cũng là món ăn ngon bổ, phòng trị các bệnh đường ruột. Lá dền gai đâm nát, đắp lên chỗ rết cắn, ong đốt sẽ khỏi. Dẫu có tên gọi mộc mạc, dân dã nhưng rau dền là món ăn được ưa chuộng từ nông thôn đến thành thị. Rau dền cơm là một ưu đãi của thiên nhiên dành cho người miệt vườn, là món ngon của mọi nhà: Trời mưa cho ướt lá dừa Cho tươi lá cải cho vừa lòng em Cho em hái đọt rau dền Nấu tô canh nấm dâng lên mẹ già
