Tò he - một cái tên thật quen và thật lạ. Nếu ai chưa một lần được nghe và nhìn thấy chắc chắn không khỏi thắc mắc "tò he là cái gì? con gì?". Tò he là một đồ chơi rất dân dã, thô sơ, mộc mạc làm bằng thủ công nhưng lại rất sinh động, bắt mắt bởi hình dáng và màu sắc. Tò he là một đồ chơi dân gian được sinh ra trong một làng nghề truyền thống lâu đời và chỉ có duy nhất ở nước ta. Đó là làng Xuân La, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây. Nói đến làng quê Xuân La, người ta thường nhớ đến nghề chạm khắc gỗ, làm lồng chim và nghề làm chăn bông thủ công chứ ai nghĩ đến nơi đây đang tồn tại một nghề khác rất độc đáo - nghề làm tò he. Dường như tất cả những người dân nơi đây ai cũng làm được thứ đồ chơi dân dã này. Nếu trước đây tò he chỉ xuất hiện trong những ngày Tết, hội hè, thì nay ta bắt gặp chúng thường ngày trong các công viên, vườn thú, vườn hoa và ở các cổng trường học. Tò he được các em nhỏ đặt tên là "chiến sĩ" bởi phần nhiều tò he là hình một chú lính với giáo, mác, kiếm... nghiêm trang hay một vị tướng có bộ râu như Trương Phi oai phong và bộ áo giáp rực rỡ sắc màu. Tò he thu hút cả các em nhỏ nước ngoài Làm tò he đòi hỏi phải khéo léo, nhẹ nhàng, biết dung lượng, sử dụng chất liệu tạo dáng. Nhưng chỉ có khéo tay chưa đủ, người nghệ nhân còn phải có tư duy quan sát, khiếu thẩm mỹ đến từng chi tiết, rất tỉ mỉ nhưng đầy sáng tạo để chọn màu sắc, kết hợp hài hòa và làm nổi bật lên những nét đặc trưng. Là một nghề đòi hỏi tỉ mỉ, kiên nhẫn... nhưng phụ nữ lại không mấy người biết làm. Bởi nghề này sản phẩm không hề làm sẵn trước như các nghề thủ công khác. Với tò he, người làm ra sản phẩm cũng là người trực tiếp mang đi tiêu thụ. Họ chuẩn bị nguyên liệu, dụng cụ đầy đủ trong một chiếc hòm nhỏ rồi mang ra chốn đông người qua lại như công viên, vườn hoa, trường học... vừa làm, vừa bán. Nghề làm tò he - một nét văn hóa truyền thống Tò he là loại đồ chơi ngộ nghĩnh hấp dẫn trẻ nhỏ. Làm tò he ngoài một số cục bột có mầu sắc rực rỡ cùng các que, một que lăn bằng gỗ, vài chiếc ống hút, một chiếc lược nhỏ... người ta tạo ra vô số những hình tượng khác nhau với đủ màu sắc phong phú, xinh xắn như: chim, cá, gà trống, phượng... đến các võ sĩ, lính chiến, Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới... Nghề làm tò he - một nét văn hóa truyền thống không phải nơi nào cũng có được.
Hồi nhỏ mình rất thích xem người ta làm tò he, không có tiền mua cứ nhìn mãi, lâu lâu mua được 1 cái để dành chơi cả mấy tháng. Bây giờ ra đường lâu lắm mới gặp người làm to he, mẹ thích lắm, vẫn nhớ cảm giác khao khát món đồ chơi mà ko có nên mua cho con chơi. Ối giời, con chơi 5 phút là chẳng còn hình thù gì cả. Chán như con gián!
