"Bé nhà em nói nhiều chưa?", "Sao bé nhà chị mãi chưa chịu nói!" - mẩu đối thoại này rất điển hình giữa các bà mẹ có con tầm 1-2 tuổi. Nhiều người đặc biệt quan tâm đến chuyện con biết nói bởi họ đinh ninh đó là bằng chứng cho sự phát triển trí tuệ của con. ĐIều này không phải lúc nào cũng đúng, đành rằng khi kém "hoạt ngôn" trẻ cũng thường chậm chạp hơn trong giao tiếp cũng như chuyện học hành. Chuyện "tụt hậu" trong phát triển ngôn ngữ ở trẻ có thể do các nguyên nhân khác nhau: do thính giác kém, do các bệnh nhiễm trùng dẫn đế cơ mặt bị yếu... Nhưng dù là nguyên nhân nào đi nữa thì những trục trặc liên quan đến chuyện nói năng của trẻ càng được phát hiện sớm thì việc khắc phục càng đơn giản, hiệu quả. Bởi vậy các bác sĩ nhi khoa khuyên bạn hãy chú ý đến những biểu hiện bất thường sau đây ở con: Bé 3-4 tháng tuổi đã có phản ứng đáp lại nụ cười, cử chỉ của mẹ - Bé 3-4 tháng tuổi mà không có phản ứng đáp lại nụ cười, cử chỉ của mẹ. - Bé 7 tháng tuổi mà chưa biết u ơ, bập bẹ và lặp lại những âm thanh đơn giản do mẹ phát ra. - Bé một tuổi không nói được từ đơn giản, như "ba", "măm". - Bé một tuổi rưỡi có vốn từ ít hơn 10 từ. - Bé hai tuổi mà chỉ có bố mẹ, ông bà hay người thường xuyên gần gũi bé mới "dịch" được những gì bé nói. - Bé hai tuổi rưỡi có vốn từ chủ động chưa đến 25 từ. - Miệng bé thường hay há ra, nước dãi chảy nhiều mà không rõ nguyên nhân (chẳng hạn, không phải do mọc răng), bé có vẻ khó khăn mỗi khi bú hoặc nhai. Nói chung, nếu nhận thấy bé có những dấu hiệu trên thì bạn đừng chần chừ gì nữa mà không tìm đến bác sĩ. Tuy nhiên, bạn sẽ không cần lo lắng nếu gần hai tuổi mà bé chỉ phát âm được vài từ thôi nhưng lại luôn biết lắng nghe mỗi khi được bạn đọc cho con nghe một cuốn sách hoặc tỏ ra hiểu được mọi điều bạn nói và luôn thực hiện ngon lành những yêu cầu của bạn. Để xác định chuyện nói năng của con mình có bất ổn hay không, bạn cần cân nhắc đến hai khía cạnh - vốn từ thụ động và vốn từ chủ động của bé. Vốn từ bị động là những từ tuy chưa tự nói lên nhưng bé đã hiểu được. Với vốn từ này, khi hai tuổi bé sẽ hiểu rõ những lời mà người khác nói với mình và vì thế có thể thực hiện những lời đề nghị đơn giản của họ. Còn vốn từ chủ động bao gồm những từ mà bé có thể bật ra và dùng chúng trong giao tiếp với mọi người. Nếu khả năng ngôn ngữ phát triển bình thường, trẻ 2-3 tuổi sẽ có vốn từ chủ động khoảng 300 từ. Và mỗi tháng, trong vốn từ này sẽ xuất hiện thêm vài từ mới. Ngoài ra, bé sẽ biết tạo ra những câu đơn giản gồm hai từ, ví dụ "cho con!". "Đi chơi". Tuy nhiên, nói chung thuật ngữ "từ" ở đây không nhất thiết phải bao hàm đầy đủ, rõ ràng ý nghĩa của từ mà chỉ cần hướng đến đúng đối tượng được mang tên. Ví dụ như từ "ngoại" của bé phải luôn là từ để gọi... bà ngoại, chứ không được dùng cả khi gọi... con cún hay những chú cá cảnh đang tung tăng trong bể. Cũng cần nói thêm là những từ đầu tiên bé thốt ra sẽ là những từ đơn giản mà bé được nghe thường xuyên hơn cả, nhất là những từ đơn âm tiết như: "ba", "ạ", "ti", "cá". Nếu cảm thấy vốn từ chủ động của con mình phát triển chậm, bạn hãy quan sát xem bé có sử dụng tốt ngôn ngữ cử chỉ, điệu bộ không. Ví dụ, trẻ có thể không nói được câu: "Mẹ, con muốn ăn. Cho con trái chuối", nhưng lại biết kéo bạn vào bếp và dùng tay chỉ trái chuối. Nếu bé có thể dùng ngôn ngữ hình thể để giao lưu như vậy thì hãy yên trí là trí tuệ của bé không đáng lo ngại, và vốn từ chủ động của bé chẳng mấy chốc sẽ đạt "chuẩn" thôi. Tuy vậy, hiện tại bạn cũng cần chú ý dạy thêm cho bé hiểu về ý nghĩa của những thanh âm mà bé phát ra. Chẳng hạn nếu bé chỉ vào gói bánh mà nói "banh", bạn cần trả lời: "Đúng rồi, bánh". Trường hợp cả vốn từ chủ động lẫn vốn từ bị động của bé đều phát triển quá ì ạch, bạn cần đến gặp bác sĩ xem bé có vấn đề gì về nghe hoặc nhận thức không. Bạn cũng cần biết là so với bé gái thì khả năng "bẻm mép" của bé trai thường thua kém. Thời điểm bé trai bắt đầu nói cũng trễ hơn so với bé gái. 5 cách giúp con "mau mồm" - Hãy luyện thật nhiều với bé ngay từ những ngày đầu tiên bé mới oe oe chào đời. Luôn đáp lại những âm thanh bé phát ra, dù đó chỉ là mấy tiếng u ơ u a vô nghĩa. - Hãy chỉ cho con thấy những đồ vật xung quanh và gọi tên vật đó lên; Hãy giải thích cho con những hành động bạn đang làm (chải đầu, pha sữa, nấu cơm...) và lặp lại những câu nói đó vài lần với âm thanh phát ra thật rõ ràng. - Đặt ra câu hỏi về những vật, những hành động xuất hiện xung quanh bé rồi cùng con tìm lời giải đáp, cùng bình luận (Đây là cái gì? - Cái ly. Ly để làm gì? - Để uống nước). - Con càng được nghe nhiều loại từ, vốn từ của con càng phong phú. Bởi vậy, mỗi khi nói với con bạn hãy sử dụng càng nhiều càng tốt những từ mô tả, từ đồng nghĩa. Ví dụ, khi bảo bé đưa cho mình chiếc mô tô, bạn hãy nói "Đưa cho mẹ chiếc ô tô màu đỏ" dù rằng ở đấy thực ra cũng chỉ có duy nhất một chiếc ô tô màu đỏ. - Hãy thường xuyên đọc sách cho con nghe, cùng con ngâm thơ, hát hò. - Luôn kiên nhẫn chú ý lắng nghe con mỗi khi con muốn kể cho bạn nghe một điều gì đó. Theo Kim Thu
